Structurele afwijkingen

Hieronder is een overzicht opgenomen van de financiële effecten met een budgettair effect voor 2026 en verder. Het structurele effect van deze afwijkingen bedraagt € 7,3 miljoen nadelig voor 2026, € 11,1 miljoen nadelig voor 2027, € 11,2 miljoen nadelig vanaf 2028.De belangrijkste oorzaak hiervan is het tekort op de regionale jeugdzorg van € 10,0 miljoen.
De structurele effecten worden betrokken bij de Tussenrapportage 2026 en Programmabegroting 2027.

Toelichting

1. Wet Integrale Suïcidepreventie (GF)
Op 1 januari 2026 treedt de Wet integrale suïcidepreventie in werking en is de gemeente wettelijk verantwoordelijk voor het voeren van integraal suïcidebeleid. Hiervoor ontvangt de gemeente € 145.000. Dit bedrag is noodzakelijk om het voorgenomen regionale en lokale preventieve suïcidebeleid vorm te geven. De middelen zullen worden ingezet om een effectieve integrale multilevel aanpak vorm te geven. Dit zien we (gefaseerd) terug in de vorm van publiekscampagnes, gatekeeperstrainingen, ondersteuning van risicogroepen, netwerkbrede samenwerking en het beperken van toegang tot dodelijke middelen en fysieke plekken om suïcide te voorkomen. Deze multilevel aanpak is grotendeels nieuwe inzet. Het is nu nog niet precies duidelijk waar bepaalde taken zullen worden belegd. Suïcidepreventie zal onderdeel worden van regulier beleid maar het vraagt, zeker in het begin, ambtelijke coördinatie. Er volgen aanvullende concrete afspraken over regionale samenwerking en financiering en over het uitwerken van een kwalitatieve vorm van monitoring.

2. Brede specifieke uitkering voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 schuift een deel van het budget à € 138.318 door naar 2026.

3. Bijstellen budget NPLV
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 en het uitstelverzoek wat is gedaan om de overgebleven middelen van de SPUK Kansrijke wijk 2023-2025 nog in 2026 te mogen besteden schuift er € 1,2 miljoen door naar 2026.

4. Minimaregelingen
Structureel herijken we de budgetten voor de minimaregelingen als gevolg van een hoger gebruik van deze regelingen in combinatie met een stijging van de premie op de Collectieve Zorgverzekering Minima en hogere kosten op de Individuele Inkomenstoeslag.

5. Toezicht gastouderopvang (GF)

De Eerste Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel om de kwaliteit van de gastouderopvang beter te waarborgen. De nieuwe kwaliteitseisen gaan gelden vanaf 1 juli 2026 (naast enkele kleinere wijzigingen die ingaan per 1 januari 2026). De wetswijziging leidt tot meerkosten voor toezicht en handhaving op de gastouderopvang. De nieuwe eisen hebben ook effect op de inzet van onze GGD. Het is zelfs aannemelijk dat het bedrag in 2026 inclusief de aanvullende middelen niet voldoende zal zijn. De overschrijding op het huidige budget komt voornamelijk door de aanvullende onderzoeken die we hebben moeten doen op bepaalde zorglocaties. We zien zowel in Tilburg als landelijk dat de complexiteit van de toezicht- en handhavingscasuïstiek stijgt wat direct effect heeft op de kosten die we daarvoor maken. De verwachting is niet dat deze trend in 2026 zal afnemen.

6. Afloop regeling wachtgelden Stichting Nieuwkomers en Vluchtelingenwerk
In 2006 heeft het college besloten maximaal € 450.000 subsidie toe te kennen aan Stichting Nieuwkomers en Vluchtelingenwerk ten behoeve van de bekostiging van de wachtgelden van de in het kader van de reorganisatie ontslagen 12 personen (10,38 fte) bij deze instelling. De gerealiseerde kosten werden in rekening gebracht en de laatste uitbetaling heeft plaatsgevonden. Er is structureel € 11.213 voor begroot, dit budget kan per 1 januari 2026 structureel vrijvallen.

7. Brede specifieke uitkering onderdeel combinatiefuncties
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 schuift een deel van het budget voor combinatiefuncties à € 23.306 door naar 2026.

8. Participatie beschut werk; forfaitaire loonkostensubsidie (GF)

In de periode 2025-2027 worden middelen beschikbaar gesteld om de werking van de loonkostensubsidie (LKS) bij beschut werk te verbeteren. Dit betreft een bijdrage in het tekort op participatiebanen Beschut werk. De bijdrage loopt door tot en met 2027 in afwachting van een wetswijziging die naar verwachting in 2028 in werking zal treden. Na de inwerkingtreding van de wijziging zullen de extra middelen onderdeel worden van het budget voor de bijstand en loonkostensubsidies.

9. Implementatie Participatiewet in balans (GF)
De implementatie van de 'Participatiewet in balans' gebeurt gefaseerd, waarbij de eerste maatregelen per 1 januari 2026 ingaan. Het doel is om de wet eenvoudiger te maken en gemeenten meer ruimte te geven om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen. De incidentele middelen zijn en worden ingezet om ons beleid aan te passen, medewerkers te trainen en communicatie aan te passen. Voor 2026 wordt er € 497.000 aan kosten verwacht. Bij de Jaarstukken 2025 zal worden voorgesteld om een bedrag van € 230.000 over te hevelen naar 2026 om de verwachte kosten voor 2026 te kunnen afdekken.

10. Versterken arbeidsmarktregio's (GF)

Dit betreft het structurele budget voor het (regionale) werkcentrum Midden Brabant. In de meicirculaire 2025 zijn de middelen voor de verhoging voor de jaren 2025-2028 opgenomen. In de septembercirculaire 2025 wordt nu de structurele bijdrage vanaf 2029 aan het gemeentefonds toegevoegd. Het werkcentrum is sinds eind vorig jaar operationeel. De besteding van middelen wordt nader uitgewerkt, aan de hand van een arbeidsmarktanalyse en meerjarenagenda. Het regionaal beraad (waar naast gemeenten ook UWV, vakbonden, onderwijs, SBB en werkgeversorganisaties in deelnemen) neemt een voorbereidend besluit, waarna het college dit formeel bekrachtigd.

11. Impulsbudget sociale infrastructuur (GF)
De gemeente Tilburg ontvangt deze middelen namens alle gemeenten in de GR Diamantgroep. De middelen zijn bedoeld voor de realisatie van de strategie en het uitvoeringsplan 2025-2030, met als doel een toekomstbestendig ontwikkelbedrijf te worden

12. Participatie; rijksbijdrage sociale infrastructuur (GF)

Deze middelen zijn bedoeld voor de versterking van de infrastructuur van Sociaal Ontwikkelbedrijven en worden beschikbaar gesteld aan de Diamantgroep. Als gevolg van dit nadelige effect door actualisering wordt de bijdrage aan de Diamantgroep verlaagd.

13. Individuele studietoeslag
De kosten voor de individuele studietoeslag zijn, in lijn met de landelijke trend, weer verder gestegen. Het nadeel over 2025 bedroeg € 166.000 en structureel wordt het budget dan ook met € 165.000 opgehoogd.

14. Wmo vervoer
Naar aanleiding van de prijsverhoging die ontstaan is vanuit de aanbesteding 2024 wordt het budget voor Wmo vervoer structureel bijgesteld. In de Najaarsbijstelling 2025 is een incidenteel nadeel van € 480.000 gemeld en in de jaarrekening 2025 aanvullend € 118.000. Structureel is de bijstelling € 580.000.

15/16. Wmo zorg PGB / ZIN
Structureel herijken we de budgetten voor PGB en ZIN. Daarmee worden de externe ontwikkelingen binnen de lumpsumbudgetten zorg in natura opvangen vanuit de voordelen vanwege een daling van het aantal PGB-aanvragen. De herijking heeft een budgettair neutraal effect.

17. SPUK vastgoedtransitie jeugdhulp
In de Voorjaarsnota 2021 heeft het kabinet via een Specifieke Uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp € 50 miljoen beschikbaar gesteld om de huidige grotere residentiële voorzieningen om te vormen tot meer kleinschalige en gezinsgerichte behandel- en/of woonvoorzieningen. De gemeente Tilburg is coördinerend gemeente voor het landsdeel Brabant-Zeeland en heeft een budget van € 10,7 miljoen ontvangen voor deze opgave. Elk jaar wordt op basis  van  ontvangen prestatieverklaringen van zorgaanbieders bestedingen verantwoord. De niet bestede middelen blijven beschikbaar voor de voortzetting van de transitieopgave in 2026.

18. Regionale Jeugdzorg
Drie keer per jaar wordt door Regio Hart van Brabant een financiële prognose voor jeugdhulp uitgebracht. Met behulp van de prognose worden de verwachte jeugdhulp aantallen en kosten voor het betreffende kalenderjaar ingeschat. In de jaarrekening wordt rekening gehouden met de ingeschatte jeugdhulpkosten uit de derde prognose. Deze prognose komt per saldo uit op een te verwachten exploitatielast van € 100,7 miljoen voor Tilburg in 2025. Ten opzichte van de meerjarenbudgetreeks betekent dit een afwijking op de begroting van structureel € 9,9 miljoen.
De derde prognose is nog geen eindafrekening, deze zal volgen in de jaarrekening 2025 van de GR Hart van Brabant en deze ligt in juni 2026 voor aan de raad.

19. Persoonsgebonden budgetten Jeugd
Door een daling van het aantal cliënten met een PGB voorziening In 2025 is er een voordeel gerealiseerd. Het is aannemelijk dat er een structurele verschuiving is van PGB-klanten naar zorg in natura (ZIN). Dit is passend binnen het huidige beleid.  

20. Regeling heroïnebehandeling (voorheen SPUK) (GF)

De specifieke uitkering (SPUK) Regeling heroïnebehandeling wordt met ingang van 2026 omgezet in een decentralisatie-uitkering. In de septembercirculaire is vooralsnog alleen het bedrag 2026 verwerkt, incl. een korting van 10%. Deze (gekorte) middelen zijn bedoeld voor het realiseren van 21 Medicinale Heroïne Units (MHU) die door Novadic-Kentron worden ingezet en begeleidt. Voor 2026 zal dit hetzelfde blijven.

21. Vrouwenopvang; extra opvangplekken (GF)
Dit bedrag is nodig voor uitbreiding crisisopvangcapaciteit Sterk Huis. Volgens de landelijke Monitor Veilige Opvang is er sprake van een structurele krapte binnen de vrouwenopvang: de bezettingsgraden zijn hoog, er worden noodoplossingen zoals hotels ingezet en de wachtlijsten blijven oplopen. Met deze uitgangspunten betekent uitbreiding met 2 crisisbedden een aanvullende jaarlijkse financiële behoefte van circa € 314.000. Dit bedrag is noodzakelijk om personele inzet, 24/7 beschikbaarheid, beveiliging, materiële kosten en overhead binnen de crisisopvang te kunnen borgen.

22. Versterking omgevingsveiligheidsdiensten (GF)

We hebben als gemeente de wettelijke taak om rekening te houden met het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crisis en de mogelijkheden voor zelfredzaamheid en (geneeskundige) hulpverlening. We zijn wettelijk verplicht om ambities en de praktische en juridische uitwerking hiervan de komende jaren te laten landen in de omgevingsvisie, omgevingsprogramma(‘s) en het omgevingsplan. Hier is ook (incidenteel inhuur) capaciteit voor nodig. Naast inhoudelijke kennis is kennis van deze instrumenten hierbij noodzakelijk. Hiervoor denken we uit te kunnen komen met de thans beschikbaar gestelde middelen vanuit het gemeentefonds.

23. Lagere opbrengst papier/verrekening met egalisatiereserve en tarieven (BAT)
Op de afvalverwerkingskosten is het nadeel per saldo € 237.000. Dat komt hoofdzakelijk door een fors nadeel op de opbrengst van papier. Door gestegen energieprijzen en de afgenomen vraag naar papier/karton als verpakkingsmateriaal zijn productielijnen stilgelegd. De afgelopen 3 jaar is een nadeel gemeld en de kosten voor papierbedrijven stijgen verder door diverse heffingen op afval.

Daarnaast zijn er nog diverse kleine voor- en nadelen die structureel zijn. Incl. 21% fictieve BTW wordt er € 178.000 verrekend met de egalisatiereserve afvalstoffenheffing (2026) en verwerkt in de tarieven (vanaf 2027).

In het structurele effect zit ook het financiële effect op de afvalverwerkingskosten (en opbrengsten grondstoffen) van de wijziging in tarieven/prijzen en hoeveelheden in 2025 die naar verwachting een structureel karakter hebben.

24. Overloop niet bestede Rijksmiddelen Lokale aanpak isolatie
In 2025 is voor Rijksregeling Lokale aanpak isolatie een groot deel van de begrote middelen niet ingezet, zie hiervoor de melding op veld Klimaat. In totaal resteert er van 2025 nog € 5,68 miljoen dat nog niet ingezet is. Dit bedrag dient in 2026 opnieuw beschikbaar gesteld worden zodat de Rijksmiddelen ingezet kunnen worden.

25. Overloop niet bestede Rijksmiddelen CDOKE
In 2025 is voor Rijksregeling CDOKE een groot deel van de begrote middelen niet ingezet, zie hiervoor de melding op veld Klimaat. In totaal resteert er van 2025 nog € 3,52 miljoen dat nog niet ingezet is. Dit bedrag dient in 2026 opnieuw beschikbaar gesteld worden zodat de Rijksmiddelen ingezet kunnen worden.

26. Overloop niet bestede Rijksmiddelen Energiearmoede
In 2025 is voor Rijksregeling Energiearmoede een groot deel van de begrote middelen niet ingezet, zie hiervoor de melding op veld Klimaat. In totaal resteert er van 2025 nog € 1,49 miljoen dat nog niet ingezet is. Dit bedrag dient in 2026 opnieuw beschikbaar gesteld worden zodat de Rijksmiddelen ingezet kunnen worden.

27. Overloop niet bestede Rijksmiddelen De Grote Oogst
In 2025 is voor Rijksregeling De Grote Oogst een groot deel van de begrote middelen niet ingezet, zie hiervoor de melding op veld Klimaat. In totaal resteert er van 2025 nog € 332.000 dat nog niet ingezet is. Dit bedrag dient in 2026 opnieuw beschikbaar gesteld worden zodat de Rijksmiddelen ingezet kunnen worden.

28. Overheidsbrede Dienstverlening (voorheen SPUK IDO) (GF)

De specifieke uitkering (SPUK) Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) wordt vanaf 2026 omgezet naar een decentralisatie-uitkering. Bij de omzetting is rekening gehouden met een korting van 10%. Het (gekorte) bedrag is benodigd voor de subsidie aan de Bibliotheek voor het instandhouden van de Informatiepunten digitale overheid. De Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s) zijn fysieke hulppunten waar inwoners terecht kunnen met vragen over digitale zaken zoals toeslagen, belastingen, DigiD, en meer. Gemeenten hebben sinds 1 januari 2023 de regiefunctie over de IDO’s.

29. Specifieke uitkering impuls jongerencultuur
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 schuift een deel van de verleende subsidie aan Art-Fact à € 40.226 door naar 2026.

30. Specifieke uitkering jongerencultuur en talent
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 schuift een deel van de verleende subsidie aan de Stichting Bosse Nova à € 36.634 door naar 2026.

31. Specifieke uitkering bibliotheekvoorzieningen
Op basis van de gerealiseerde uitgaven in 2025 schuift een deel van de verleende subsidie aan de Bibliotheek Midden-Brabant à € 24.699 door naar 2026.

32. Kermis
De lagere lasten komen mede door een gunstig uitgevallen aanbesteding, efficiëntere aanpak en kritische afweging in de uitvoering om zaken niet of in mindere mate te doen.

33. Sturingsmodel WMO
Voor de regionale inkoop van WMO begeleiding en OAD is een sturingsmodel ontwikkeld. Vanuit het sturingsmodel wordt de personele inzet groter en hierdoor neemt ook de bijdrage van de regiogemeenten structureel toe met € 137.000.

34. Uitkering gemeentefonds; effecten september- en decembercirculaire 2025 (GF)
Uit de september- en decembercirculaire 2025 vloeien ook structurele effecten voort. De belangrijkste betreffen:

• Door wijziging in maatstaven (zoals inwoners en woonruimten) en de uitkeringsfactor (een rekenkundige eenheid) wijzigt de algemene uitkering. In totaliteit leiden deze mutaties in de uitkeringsbasis tot een structureel hogere uitkering van € 0,4 miljoen.
• Het loon-/prijsaccres 2026 wordt naar beneden bijgesteld, een structureel nadeel van € 0,9 miljoen.
• Het meerjarig volume-accres wordt neerwaarts bijgesteld. In 2027 en 2028 is sprake van een nadeel van € 0,8 miljoen, vanaf 2029 bedraagt het nadeel € 1,4 miljoen.
• Door meerjarige taakmutaties stijgt de uitkering in 2026 met € 0,8 miljoen aflopend naar € 0,5 miljoen vanaf 2027.
• De integratie- en decentralisatieuitkeringen stijgen in 2026 met € 5,5 miljoen. Voor € 3,3 miljoen is dit het gevolg van de omzetting van de SPUK Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE). In 2027 is sprake van een stijging van € 1,8 miljoen, aflopend naar € 1,2 miljoen in 2028 en € 1,4 miljoen in 2029.

35. Stelpost volume ontwikkeling (GF)
Het volume accres is bedoeld om de hogere kosten die verband houden met de groei van de stad op te vangen. Aan de lastenkant van onze meerjarenraming is nog geen rekening gehouden met volume-ontwikkeling.  Vandaar dat het volumeaccres 2027 e.v. jaren hiervoor gereserveerd wordt.
In de septembercirculaire 2025 is het volumeaccres geactualiseerd op basis van de bbp-cijfers uit de MEV 2026. Dit leidt er toe dat de accressen neerwaarts zijn bijgesteld. In 2027 en 2028 is sprake van een nadeel van € 0,8 miljoen, vanaf 2029 bedraagt het nadeel € 1,4 miljoen. Deze nadelen verrekenen we met de stelpost voor volumeontwikkeling die al in de begroting is opgenomen.
Naar verwachting is het resterende volumeaccres onvoldoende om de groei van gemeentelijke kosten af te dekken. Vooral voor zorgkosten is de verwachte groei van de zorgvraag sterker dan de groei van het BBP.

36. Centrale reservering middelen septembercirculaire 2025 (GF)
Conform collegebesluit van 16 december 2025 worden de volgende middelen, die zijn toegekend bij de septembercirculaire 2025 centraal gereserveerd:

• Volume indexatie 2026 Beschermd wonen ad € 577.809 structureel vanaf 2027.

Voordat deze middelen aan de betreffende afdelingen toegekend worden, moet er eerst nog een nadere concretisering plaatsvinden.

37. Stelpost nominale ontwikkeling, reservering LPO (GF)
Op basis van het MEV2026 is bij de septembercirculaire 2025 de raming voor het loon-/prijsaccres (LPO) naar beneden bijgesteld. De uitkering gemeentefonds is daardoor gedaald met € 0,9 miljoen. Doorrekenen van de indices uit de MEV2026 leidt ertoe dat de toegekende prijscompensatie aan de gemeentelijke budgetten zal dalen met € 0,2 miljoen.

38. Beveiligingskosten gemeente gebouwen
De vraag naar fysieke beveiliging is de afgelopen jaren significant toegenomen mede door maatschappelijke ontwikkelingen, ook op de decentrale stadswinkels blijkt fysieke beveiliging steeds vaker nodig te zijn. We verwachten dat die trend zich de komende jaren voortzet. Ook mede doordat er een nieuwe aanbesteding heeft plaats gevonden in 2025 is het huidige budget voor beveiliging niet meer toereikend om deze extra kosten te dekken.